Có lần mình đem chuyện mê yanhh3d Trung Quốc ra kể với ông chú, người từng học mỹ thuật những năm 90, không ngờ ông lại bảo: “Cháu tưởng hoạt hình Trung Quốc mới nổi gần đây à? Ngày xưa họ từng làm mưa làm gió cả thế giới rồi đấy”. Câu nói đó khiến mình tò mò lục lại cả một chặng đường dài, và càng tìm hiểu mình càng thấy hành trình của ngành hoạt hình này giống như một bộ phim có đủ cao trào, có lúc rực rỡ, có lúc gần như chìm nghỉm, rồi lại ngoạn mục trở lại. Dưới đây là những cột mốc mình cho là quan trọng nhất, kể theo đúng cách mình đã ghép nối lại được sau nhiều lần lục tìm tư liệu.

Thời hoàng kim bị lãng quên của thập niên 1950-1960

Ít ai ngờ rằng trước khi Pixar hay Disney thống trị thế giới hoạt hình, Trung Quốc từng có một giai đoạn cực kỳ rực rỡ với trường phái nghệ thuật Thượng Hải. Những tác phẩm như “Đại Náo Thiên Cung” hay “Nòng Nọc Tìm Mẹ” từng khiến cả thế giới kinh ngạc vì cách kết hợp tranh thủy mặc truyền thống vào ngôn ngữ điện ảnh, tạo ra một phong cách không đụng hàng với bất kỳ nền hoạt hình nào khác lúc bấy giờ. Mình thấy đây là một cột mốc dễ bị bỏ quên nhất, vì phần lớn khán giả trẻ bây giờ, kể cả mình trước đây, gần như không hề biết đến giai đoạn này.

Giai đoạn chững lại và cái bóng quá lớn của Hollywood

Sau thời kỳ vàng son đó, ngành hoạt hình Trung Quốc bước vào một khoảng lặng kéo dài. Sự đứt gãy trong quá trình phát triển, cộng thêm áp lực cạnh tranh từ những tên tuổi lớn như Disney, Pixar hay Studio Ghibli khiến ngành công nghiệp này có lúc gần như dậm chân tại chỗ, chủ yếu chỉ sản xuất những nội dung kinh phí thấp dành cho trẻ em. Đọc đến đoạn này mình khá đồng cảm, vì đúng là suốt một thời gian dài, ấn tượng của số đông khán giả, trong đó có mình, về hoạt hình Trung Quốc chỉ dừng lại ở mấy bộ phim hoạt hình truyền hình đơn giản, không có gì nổi bật.

Cú hích 2015 với Tây Du Ký: Đại Thánh Trở Lại

Bước ngoặt đầu tiên khiến ngành công nghiệp này thực sự chuyển mình, theo mình, chính là “Tây Du Ký: Đại Thánh Trở Lại” ra mắt năm 2015. Bộ phim lấy cảm hứng từ tác phẩm kinh điển của Ngô Thừa Ân nhưng làm mới hoàn toàn cách kể chuyện, xây dựng lại hình tượng Tôn Ngộ Không theo hướng gần gũi, giàu chiều sâu cảm xúc hơn. Đây là lần đầu tiên sau rất nhiều năm, một bộ phim hoạt hình nội địa Trung Quốc tạo được tiếng vang lớn, mở đường cho cả một làn sóng khai thác kho tàng thần thoại bằng công nghệ 3D hiện đại.

Đại Ngư Hải Đường và cuộc chứng minh về chiều sâu nghệ thuật

Một năm sau đó, “Đại Ngư Hải Đường” tiếp tục củng cố niềm tin rằng hoạt hình Trung Quốc không chỉ dừng ở giải trí đơn thuần. Bộ phim lấy cảm hứng từ Sơn Hải Kinh với phần hình ảnh nên thơ, đậm chất hội họa, chứng minh rằng các nhà làm phim hoàn toàn có thể vừa giữ được bản sắc văn hóa vừa tạo ra trải nghiệm thị giác đẳng cấp quốc tế. Với mình, đây là cột mốc cho thấy ngành công nghiệp này bắt đầu tự tin thử nghiệm những hướng đi nghệ thuật táo bạo hơn, chứ không chỉ chạy theo an toàn.

Năm 2019: cột mốc không thể không nhắc đến

Nếu phải chọn một năm bản lề, chắc chắn mình sẽ chọn năm 2019, khi cả “Na Tra: Ma Đồng Giáng Thế” lẫn “Bạch Xà: Duyên Khởi” cùng ra mắt và tạo được hiệu ứng rất lớn. Đặc biệt Na Tra đã lập kỷ lục phòng vé, chính thức đưa hoạt hình 3D Trung Quốc bước ra khỏi biên giới nội địa để được khán giả quốc tế chú ý một cách nghiêm túc. Mình nhớ đây cũng là thời điểm cụm từ “quốc sản động họa quật khởi” bắt đầu được nhắc đến rộng rãi, thể hiện niềm tự hào rất lớn của khán giả bản địa dành cho dòng phim này.

2025 và cú bứt phá vượt ngoài tưởng tượng

Và nếu năm 2019 là bước ngoặt mở đường thì năm 2025, với “Na Tra 2: Ma Đồng Náo Hải”, chính là cột mốc đưa hoạt hình 3D Trung Quốc lên một tầm cao hoàn toàn mới. Bộ phim không chỉ phá vỡ hàng loạt kỷ lục doanh thu trong nước mà còn vươn ra thị trường quốc tế với thành tích chưa từng có tiền lệ đối với một sản phẩm hoạt hình ngoài Hollywood. Với mình, đây là minh chứng rõ ràng nhất rằng hành trình gần một thế kỷ, từ thời hoàng kim, qua giai đoạn chững lại, rồi hồi sinh mạnh mẽ, cuối cùng đã đưa ngành công nghiệp này đến đúng vị trí mà nó xứng đáng có được.

Nhìn lại cả chặng đường, tôi thấy điều gì

Ngồi ghép lại từng mảnh lịch sử này, mình nhận ra hành trình của hoạt hình 3D Trung Quốc không hề là câu chuyện “bỗng dưng thành công” như nhiều người vẫn nghĩ. Đó là kết quả của gần bảy mươi năm tích lũy, có cả vinh quang lẫn những giai đoạn gần như bị lãng quên. Nếu bạn cũng từng nghĩ dòng phim này chỉ mới nổi lên vài năm gần đây, có lẽ đã đến lúc dành thời gian tìm hiểu sâu hơn về cả chặng đường phía sau ánh hào quang hiện tại, giống như mình đã từng làm sau câu nói bất ngờ của ông chú hôm đó.